Ngay từ những năm tháng đầu của nền tân nhạc Việt Nam, từ năm 1931-1945, nàng Xuân đã đươc các nhạc sỹ ưu ái đưa vào các bài hát của mình: Trong ca khúc Xuân Tươi nhạc sỹ Dương Thiệu Tước đã miêu tả mùa xuân như sau:

Để nghe những bài ca xuân hay nhất, click vào đây

"…Gió xuân đến mơn man
trên khóm hồng tươi thắm
bầy oanh yến trong vườn
lên tiếng chào mùa xuân… "

Đúng là một mùa xuân đẹp đẽ và yên bình. Hoàng Quý thì lạc quan yêu đờI hơn,trong sức xuân tuổI trẻ ông viết:

Nhạc sĩ Hoàng Quý

... ĐờI ta bao tươi vui như hoa hồng thắm
bao chim đua hót trong mây
xuân vế trong khóm cây…
( Xuân về )

Nếu hai bài trên mang tính chất vui tươi, rộn rã thì ngược lạI bài Cô Láng Giềng của Hoàng Quý mô tả một ngườI lữ khách tha hương, khi quay về chốn cũ trong một ngày xuân, phải đau xót chứng kiến cảnh người mình thầm yêu đã đi lấy chồng :

"Hôm nay trờI xuân bao tươi thắm
dừng gót phiêu linh về thăm nhà
chân bước rên đường đầy hoa đào rơi
tôi đã hình dung nét ai đang cười
...

chân bước phân vân lòng ngập ngừng
tai lắng nghe tiếng người nói cưới xôn xao
tôi biết ngườI ta đón em tưng bừng…
( Cô láng giềng)

Mỗi nét xuân trong ca khúc, nhac sỹ diễn tả đa dạng phong phú. Với Văn Cao thì mùa xuân không rõ lắm, hình như thương tiếc hoài niệm một cái gì đã qua, dẫu chỉ một thoáng:

Cố nhạc sĩ Văn Cao

"…thuyền đã bay trong gió xuân sang
đâu cánh buồm nâu còn trên lớp sóng xuân
lờI dạ hương nghe ríu rít oanh ca
tiếng nhạc vào mây thiết tha
thương nhớ một ngày qua..
( Bến Xuân)

Có một thời lớp thanh niên học sinh chúng tôi vẫn còn nhớ một bài hát rất hay về xuân, đọng mãi trong lòng nửa thế kỉ qua mà mỗi dịp Tết các Đài PTTH, các tụ điểm sân khấu… đua nhau hát rộn rã.  Đó là bài Xuân và tuổi trẻ của La Hối ( một nhạc sỹ gốc Hoa sống ở Hội An, mất trước Cách mạng tháng Tám). Bài này ai cũng biết và yêu thích, có lẽ do tiết tấu valse vui tươi, sinh động. Bài này phải qua giọng hát vàng của nữ danh ca Thái Thanh mới lột tả hết được…

Nhạc sĩ La Hối

"Ngày thắm tươi bên đời xuân mới
lòng đắm say bao nguồn vui sống
xuân về vớI ngàn hoa đua thắm
ta muốn hái muôn ngàn đoá hồng…"
( Xuân và tuổi trẻ )


Nếu bài Xuân và tuổi trẻ còn in đọng mãi trong lòng người nhiều thập kỉ qua, thì bài Ly rượu mừng của Phạm Đình Chương gấy dấu ấn không kém, nó đã vượt biên giới quốc gia đi khắp mọI nơi… Hằng năm, Việt kiều khắp nơi trên thế giớI mỗI khi đón giao thừa,chúc tụng nhau đều hát bài hát nầy như một cầu nối tâm hồn cho những người con xa xứ:

"Ngày xuân nâng chén ta chúc nơi nơi
mừng anh nông phu vui lúa thơm ngon
người thương gia lợI tức
người nôngdân ấm êm
thoát ly đời gian lao nghèo khó…"

Những năm kháng chiến chống Mỹ, có nhiều bài hát về xuân nổi tiếng như bài Xuân chiến khu của Xuân Hồng (giải thưởng văn học nghệ thuật Nguyễn Đình Chiểu - năm 1963), đưa tên tuổi ông đến với công chúng cả nước:

Mùaxuân về trên chiến khu,tiếng chim rừng vang hót líu lo
Mùa xuân về trên chiến khu gió đưa cây rừng cành lá

…Xuân chiến khu khói mù còn loang quê nhà
em chẳng có chi làm quà hát một bài ca..

Hay bài Tình ca của Hoàng Việt ca ngợi tình yêu đôi lứa trong thờI chiến, dù xa cách nhau nhưng tự tin có một ngày sum họp, đoàn viên trong yên lành:

"Em hãy ngước mắt lên vui nhìn trờI xanh quê ta
chim bay giăng giăng ngoài nắng xuân đẹp thay
Tan cơn phong ba lòng đất yên rồI đây
Em hãy nở nụ cườI tươi xinh
Như đoá hoa xuân chào riêng anh..."

Bài ca Hi vọng của Văn Kí là bản tình ca lạc quan cách mạng nhất trong thời kì đấu tranh. Các đồng chí của anh Nguyễn Văn Trỗi đã hát vang bài hát nầy trong khám Chí Hoà tạo sức mạnh, sự đoàn kết mỗi khi đấu tranh với địch:

"…ước mơ những mùa xuân bóng dáng quê hương
có mùa xuân nào đẹp bằng… "

Sau ngày giải phóng có khá nhiều ca khúc xuân được nhiều người ưa thích như: Mùa xuân trên thành phố Hồ Chí Minh của Xuân Hồng, Tình ca mùa xuân của Tôn Thất Lập, Là thư ngày tết của Trần Long Ẩn hay Sài Gòn mùa xuân của Trịnh Công Sơn…

• Nguyễn Quốc Đông