Nếu có thể gọi mối quan hệ giữa họ là tình yêu thì Peter Tschaikowski và Nadjeschda von Meck là đôi tình nhân duy nhất trong lịch sử - ít nhất là lịch sử âm nhạc - chưa bao giờ gặp nhau. Đó là nguyên tắc mà cả hai đã tuân thủ một cách nghiêm ngặt trong suốt chiều dài năm tháng họ quan hệ với nhau. Đó là một sự khước từ tự nguyện.

Một tình huống như vậy đương nhiên đòi hỏi một sự giải thích. Có ít nhất hai nguyên nhân, một từ phía nhạc sĩ và một từ phía người tình, cũng là người bảo trợ của ông . Thực ra chỉ một nguyên nhân thứ nhất cũng là quá đủ. Sau cuộc hôn nhân ngắn ngủi và đầy bi kịch với Antonina - một sinh viên trường nhạc, Tschaikowski từ chối mọi mối liên hệ sâu sắc hơn với đàn bà. Bởi vậy ông sợ phải đối diện với Nadjeschda, với những tình cảm nồng cháy mà đôi khi bà đã không che giấu nổi trong những bức thư; những tình cảm sẽ khiến ông yêu bà ngay từ cái nhìn đầu tiên  và như thế tình bạn đẹp đẽ vốn có giữa hai người sẽ không còn cơ hội tồn tại.  Một khoảng cách vừa đủ sẽ là giải pháp thông minh nhất để duy trì mối quan hệ vừa giản dị vừa đậm chất lãng mạn nghệ sĩ này. Hơn nữa điều đó cũng rất có ích cho vấn đề tài chính của Tschaikowski .

Nadjeschda cũng có những lý do riêng để từ chối một cuộc gặp gỡ với Tschaikowski. Bà cho rằng mình già nua, xấu xí và vì thế không đủ sức hấp dẫn. Để có thể tự tin xuất hiện trước một người đàn ông đẹp đẽ, hào hoa lại là một nhạc sĩ có tên tuổi, người mà trái tim bà - bất chấp lý trí tỉnh táo - đã thầm thương nhớ. Bà sợ phải đối mặt với sự tàn nhẫn của sự thật. Bởi thế bà từ chối hạnh phúc của sự hòa hợp thể xác để tận hưởng hạnh phúc giản dị nhưng lớn lao hơn: quyền sở hữu tâm hồn và âm nhạc kỳ diệu của Tschaikowski hay ít nhất cũng là sự nắm bắt được chúng. Vậy là luôn có một vực thẳm ngăn cách hai thân thể.

Ngoài ra giữa họ còn tồn tại một khoảng cách vô cùng lớn về mặt xã hội. Khi Nadjeschda lần đầu tiên xuất hiện trong cuộc đời Tschaikowski thì ông chỉ là một nhạc sĩ không tên tuổi, giáo viên một trường nhạc dành cho trẻ mồ côi, nghèo khổ, rụt rè, luôn sợ sệt và phụ thuộc gần như một nô lệ vào ông hiệu trưởng Nikolai Rubinstein. Khi đó Nadjeschda là người đàn bà giàu có nhất Moskva, một trong những người giàu nhất trên toàn nước Nga và thế giới sở hữu nhiều tuyến đường sắt thừa kế từ người chồng quá cố, nhiều vùng đất đai, cung điện, là nữ chủ nhân của hàng vạn nô lệ và người hầu. Nhưng cũng giống như Tschaikowski, người đàn bà ấy cũng nhút nhát, cũng hay lúng túng, thảng thốt và gần như sợ hãi mỗi khi phải bộc lộ tâm trạng thật của mìn . Người đàn bà ấy cũng cô dơn và chỉ có một niềm say mê duy nhất: Âm nhạc .

Một ngày kia Rubinstein được mời tới biểu diễn tại cung điện của Nadjeschda. Hôm đó một bản nhạc của Tschaikowski cũng được chọn lựa để trình diễn. Âm nhạc Tschaikowski đã xuất hiện trong đời người đàn bà quyền quý và buồn bã Nadjeschda như vậy. Sau buổi diễn, Nadjeschda quyết định gửi một bức thư khen ngợi chàng nhạc sĩ trẻ mà bà chưa biết mặt. Đó là khởi đầu cho sự trao đổi thư tín có một không hai với hàng ngàn trang viết đầy ắp cảm xúc và đã trở thành tư liệu văn hóa .

Moskau , 30 . Dezember 1876

Thưa quý bà Nadjeschda Philaretowna vô cùng rộng lượng !

Tôi rất lấy làm vinh hạnh và vô cùng cảm động khi nhận được bức thư đầy thiện chí và tình cảm của quý bà . Đối với một nhạc sĩ mà hành trang luôn chỉ toàn những nỗi cay đắng, những sự thất bại như tôi thì đó quả là một niềm an ủi lớn lao khi nhận ra rằng trên đời này thực ra vẫn còn dù ít ỏi những người như quý bà, luôn chung thủy và tôn thờ nghệ thuật ..."

Moskau , 28 . Februar 1877

Thưa quý bà Nadjeschda Philaretowna vô cùng rộng luợng !

Xin quý bà cho phép tôi được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đối với sự giúp đỡ vô cùng hào phóng của quý bà cho công việc nhỏ mọn của tôi .

Tại sao quý bà lại do dự không nói với tôi về những suy tư của quý bà? Tôi có thể cam đoan với quý bà rằng tất cả những điều đó khiến tôi rất quan tâm, bởi vì tôi thực sự luôn mong muốn được chia sẻ với quý bà. Đó không đơn giản là những lời nói đâu! Có lẽ tôi hiểu quý bà hơn là quý bà hằng tưởng đấy !

Nếu một ngày kia quý bà muốn giãi bày tất cả những gì quý bà suy nghĩ thì tôi sẽ biết ơn quý bà nhiều lắm. Tôi biết ơn quý bà với tất cả trái tim, bởi chính sự tin cậy ấy ... "

Khi sự trao đổi thư từ trên cơ sở thuần túy âm nhạc ấy bắt đầu thì Tschaikowski 36 tuổi và Nadjeschda 45. Vào thời ấy, theo những định kiến xã hội thì nhà soạn nhạc đựơc coi là mới thực sự bắt đầu cuộc đời trong khi người bạn và người bảo trợ của ông thì đã bước nhũng bước đầu tiên ra bên lề cuộc sống. Định kiến khắc nghiệt ấy Nadjeschda không dám vượt qua. Nhưng cũng lại chính nhờ định kiến ấy mà nhà soạn nhạc của chúng ta có được một nữ thần hộ mệnh tuyệt đối, một người bạn thông tuệ, hoàn toàn đồng cảm với ông, say mê những tác phẩm của ông và không tiếc tiền chi dùng cho mọi nhu cầu của ông, luôn luôn song hành và hiện diện một cách vô hình mỗi khi ông cần tới mà không đòi hỏi ở ông bất cứ điều gì. Đó thuần túy là tình bạn? Đó là tình yêu? Ai có thể rạch ròi ranh giới hay định nghĩa chính xác được mối quan hệ ấy? 

15 . Juli 1877

... Bà hỏi tôi có thể gọi bà là bạn gái. Chẳng lẽ bà lại nghi ngờ điều đó ư? Chẳng lẽ bà không nhận ra giữa những câu chữ trong các bức thư của tôi tình cảm tôi dành cho bà, rằng tôi coi tình bạn của bà là vô cùng quý giá? Ước gì một ngày nào đó tôi có thể chứng minh cho bà thấy  không chỉ qua câu chữ nữa  mà qua hành động cụ thể - lòng biết ơn sâu sắc và những tình cảm trong trái tim tôi. Thật tiếc là tôi chỉ có một cách duy nhất để bộc lộ chúng ; qua những tác phẩm của tôi... "

August 1877

Lạy Chúa! Vẫn còn một tâm hồn kỳ diệu tồn tại trên Trái Đất này! Trên con đường đầy chông gai của sự sinh tồn  khi gặp một con người như bà, người ta sẽ nhận ra rằng loài người không chỉ vô tâm và ích kỷ như những kẻ bi quan vẫn thường nghĩ thế. Vẫn có những ngoại lệ tuyệt vời. Phải, tuyệt vời với tất cả những ý nghĩa đầy đủ nhất của từ ấy! Trong hàng triệu con người chỉ cần xuất hiện một người như bà là đã đủ xóa tan sự tuyệt vọng của loài người. Ôi, tôi thật vụng về chẳng thể diễn tả được ý mình. Nhưng tôi biết  bà sẽ nhìn thấy không chỉ là những từ ngữ sáo rỗng mà đằng sau chúng là những tình cảm sâu sắc và mãnh liệt nhất của tôi dành cho bà ...

Trung thành với bà cho đến chết!

Dấu ấn bất hạnh trong cuộc hôn nhân với nàng Antonina trẻ trung  xinh đẹp và cuộc chạy trốn ra khỏi nó chỉ ít ngày sau lễ cưới chỉ khiến sợi dây tình cảm giữa nhà soạn nhạc thiên tài và Nadjeschda càng thêm bền vững. Tschaikowski phải rời khỏi Moskva để thực hiện những hoài bão to lớn của cuộc đời, để duy trì và nuôi dưỡng sức sáng tạo. Không ai có thể hiểu rõ điều đó hơn "người bạn thân yêu" của ông . Bà cung cấp cho ông một khoản lương bổng cố định mà ông nhận được đều đặn hàng tháng - cho dù ông ở bất kỳ đâu . Điều đó mang ý nghĩa lớn nhất: Ông có thể sáng tác ở bất kỳ đâu, khi nào, về cái gì như ông mong muốn...

(Nguồn bài viết: GXR - Vietguitar)

• Nhacvietplus sưu tầm