Ngày 27/5/2008, Hội Âm nhạc TPHCM đã khai giảng “Lớp Bồi dưỡng sáng tác, l‎ý luận cho các nhạc sĩ trẻ năm 2008”. Lớp học sẽ kết thúc vào ngày 22/8/2008.

Nội dung chương trình gồm 6 chuyên đề trọng tâm: Mỹ học âm nhạc (Giảng viên: GS.NS Ca Lê Thuần); Vấn đề Thang âm và Điệu thức trong Dân ca người Việt (NS Lư Nhất Vũ); Những vấn đề cơ bản trong sáng tác ca khúc (GS.NS Thế Bảo); Hòa âm cơ bản (GS.TS Nguyễn Văn Nam); Hình thức âm nhạc (TS Đào Trọng Minh); Phổ thơ và ca từ trong sáng tác ca khúc (NS Trần Long Ẩn).

Với những bài giảng súc tích và đầy tính chia sẻ kinh nghiệm của các GS, NS, lớp học nhằm trang bị cho các học viên nhiều kiến thức cơ bản về sáng tác và lý‎ luận một cách hệ thống, tạo điều kiện giúp các nhạc sĩ trẻ tiếp tục rèn luyện nâng cao thêm kinh nghiệm cho bản thân - làm hành trang trên con đường sáng tác ca khúc.

Lớp học có hơn 40 tác giả tham dự, trong đó có một số Hội viên mới và có nhiều anh chị em trẻ đang sinh họat tại các câu lạc bộ sáng tác.

GSNS Ca Lê Thuần đang giới thiệu về mỹ học âm nhạc

GSNS CA LÊ THUẦN: Nhạc sĩ trẻ cần thấy được trách nhiệm của mình với đời sống âm nhạc hiện nay…

- Chào GS.NS, xin GS cho biết mục đích và mong muốn của Hội Âm nhạc khi tổ chức lớp học này?

Hàng năm, Hội Âm nhạc đều có tổ chức lớp học ngắn hạn, mục đích của Hội là làm sao tập trung các nhạc sĩ trẻ (không phải trẻ tuổi đời mà là trẻ tuổi nghề) để bồi dưỡng thêm về những kiến thức cơ bản trong sáng tác và l‎ý luận âm nhạc. Ngòai việc vũ trang cho các nhạc sĩ trẻ những cơ sở khoa học, nâng cao hơn nữa kỷ năng nghề nghiệp, nâng cao trình độ chuyên nghiệp cho các Hội viên, mục đích của lớp lần này còn muốn cập nhật tình hình âm nhạc trong cả nước,… để giúp các nhạc sĩ trẻ có chiều sâu hơn nữa trong lĩnh vực sáng tác, để các bạn thấy được trách nhiệm của mình với đời sống âm nhạc hiện nay…

Mục đích này của Hội cũng nằm trong định hướng của Thành ủy và UBND TPHCM.

- Thưa, GS có thể nói rõ hơn về định hướng này?

Dường như âm nhạc ngày nay đang xâm lấn các ngành nghệ thuật khác. Trong thời gian và không gian của đời sống hiện tại, âm nhạc chiếm một “thị phần” rất lớn: Sáng tập thể dục cũng nghe nhạc, vào cơ quan làm việc có thể vừa ngồi máy vi tính vừa mở nhạc, trưa ăn cơm văn phòng cũng có nhạc, quán café nào cũng mở nhạc, có lời hoặc không lời. Trong phim cũng lồng nhạc, chương trình quảng cáo cũng nhạc, các chương trình gây quĩ xã hội từ thiện cũng không thể thiếu nhạc … Ngoài các chương trình ca nhạc hoành tráng tại những rạp hát lớn, các tụ điểm, sân khấu chính qui, trong sự nở rộ của các nhà sản xuất phát hành CD, VCD, DVD còn có các phòng trà, các quán café chơi nhạc sống...

Trong xu thế hội nhập và trong dòng chảy của cơ chế thị trường, nếu không trang bị những kiến thức cơ bản cần thiết thì văn nghệ sĩ cũng sẽ dễ bị xuôi chiều theo thị hiều dễ dãi các kiểu của thị trường. Cần phải đề cao trách nhiệm của nghệ thuật và trách nhiệm công dân của nghệ sĩ nói chung và nhạc sĩ nói riêng trong lĩnh vực âm nhạc.

- GS nhận xét thế nào về đời sống âm nhạc hiện nay?

- Đời sống âm nhạc hiện nay phát triển không tòan diện, thiếu hài hòa. Tính giải trí lấn áp tính giáo dục và thẩm mỹ. Cơ chế thị trường và chủ nghĩa thực dụng đã làm cho âm nhạc thiếu tính định hướng, nhiều anh em còn lúng túng mơ hồ trong định hướng họat động của mình.

Một số nhạc sĩ trẻ ít chú tâm đến 2 căn bệnh cần tránh trong âm nhạc là bệnh tự nhiên chủ nghĩa (bê nguyên xi những gì có thật ngoài đời) và bệnh hình thức chủ nghĩa (nói những điều quá cao siêu không ai hiểu nổi)‎. Nhiều ca khúc trẻ hiện nay bị rơi vào tình trạng “thô thiển chủ nghĩa” chứ không phải là nghệ thuật.

Trước kia, âm nhạc để “nghe” là chính. Sau đó vừa “nghe” vừa “nhìn”. Hiện nay có khi chỉ để “nhìn” cho sướng còn “nghe” thì thế nào cũng được…

- Cần phải đề cao trách nhiệm của nghệ thuật, đề cao trách nhiệm công dân của nghệ sĩ nói chung và nhạc sĩ nói riêng trong lĩnh vực âm nhạc nhằm góp phần định hướng cho các nhạc sĩ trẻ, nhưng thời gian học của lớp bồi dưỡng này chỉ có 8 tuần, (mỗi tuần 2 buổi) liệu có quá ngắn ngủi  so với yêu cầu ấy không?

- Do anh em chúng ta không có điều kiện theo học lớp chính qui dài hạn. Nội dung học đây chỉ là cơ sở để các bạn tự nghiên cứu, tự học thêm; là chìa khóa để anh em tự tìm hiểu và mở thêm những cánh cửa khác… Theo tôi, điều cốt lỏi là để anh em nhạc sĩ trẻ, các Hội viên mới thấy được rằng muốn đưa nghệ thuật âm nhạc phát triển phải chăm sóc đội ngũ sáng tác, phải chăm sóc công chúng. Từ lâu nay mảng này bị thả nổi.

- Để chăm sóc công chúng, theo GS  thì cần những yếu tố nào?

- Nhiệm vụ chăm sóc công chúng phải do các cơ quan thông tin đại chúng, các cơ quan truyền thông ngôn luận đảm nhiệm. Những bài báo viết về văn hóa văn nghệ nói chung, về âm nhạc và ca sĩ nói riêng, dù khen hay chê đều phải đúng tầm đúng mực thì mới giúp công chúng có cái nhìn chuẩn mực, mới có tác dụng tích cực đối với công chúng. Đằng này, có nhiều nhà báo cũng còn lơ mơ, đề cao trật lất…, điều đó sẽ ảnh hưởng ít nhiều đến thị hiếu thẫm mỹ của một bộ phận công chúng.

- Riêng với những bạn trẻ không có điều kiện đến lớp để nghe giảng cặn kẽ, thì thông qua GĐX, GS có thể gửi một thông điệp tóm tắt một cách cô đọng về Mỹ học trong âm nhạc? 

- Mỹ học là khoa học về cái đẹp trong triết l‎ý và nghệ thuật, là nghiên cứu về con người thông qua nghệ thuật. Nghệ thuật là nơi hội tụ của cái đẹp. Mỹ học tạo cho con người có ‎ý thức thẩm mỹ.

Mỹ học trong âm nhạc là tìm cái đẹp trong âm nhạc, tìm chất triết l‎ý trong âm nhạc; là nghiên cứu con người thông qua nghệ thuật âm nhạc; nghiên cứu các phương thức đặc trưng và hình thức phản ảnh cuộc sống trong âm nhạc. Âm nhạc vừa là nghệ thuật (sáng tạo thẩm mỹ mang tính cảm xúc) vừa là khoa học (mang tính logic). Âm nhạc là khoa học thông qua cảm xúc của trái tim.

Nghệ thuật âm nhạc như một dòng chảy của âm thanh và chuyển động theo thời gian. Âm nhạc mang tính biểu hiện và tạo hình. Nó không thể nói bằng khái niệm, định lý, quy luật hay công thức… mà  thể hiện bằng hình tượng nghệ thuật, bằng sự hài hòa giữa nội dung và hình thức của một tác phẩm. Âm nhạc không thể miêu tả bằng hình dáng đường nét cụ thể mà biểu hiện bằng âm thanh, tiết tấu, giai điệu… tạo cho người nghe sự liên tưởng và cảm nhận thông qua nội tâm và cảm xúc. Hình tượng nghệ thuật là khi cuộc sống đã được nhào nặn qua trái tim giàu cảm xúc của người nghệ sĩ để “chưng cất” lên thành “rượu của cuộc đời”.

Văn nghệ sĩ phải là người vừa có tri thức, am hiểu cuộc sống, am hiểu triết học (trong đó có đạo đức học, logic học, mỹ học…) vừa có trái tim giàu cảm xúc. Và thông qua sự lao động nghệ thuật của mình tạo ra những tác phẩm góp sức làm cho cuộc sống này đẹp hơn…

- Cảm ơn GS đã dành thời gian trao đổi với GĐX. Chúc Hội đạt được mục đích đào tạo những nghệ sĩ chân chính.

Các học viên tham dự lớp bồi dưỡng sáng tác, lý luận

NS XUÂN NGHĨA: Việc định hướng cho các nhạc sĩ trẻ cũng có thể thực hiện được qua những cơ quan chức năng

- Là một gương mặt có nhiều ca khúc trẻ trung sôi nổi gắn với họat động Đoàn và hiện là Chủ nhiệm Câu lạc bộ sáng tác Trẻ của Nhà văn hóa Thanh niên, Xuân Nghĩa thấy chương trình học thế nào? Có thực sự bổ ích cho các nhạc sĩ trẻ không?

- Lớp học chỉ mới học 2 ngày thôi nên chưa thể nhận xét thật chính xác. Theo Xuân Nghĩa, với những bạn mới vào nghề thì có lẽ thời gian học như thế này là quá ngắn, chưa đủ để làm “hành trang” mà cần phải mày mò tự học thêm nhiều nữa. Nếu như chỉ mới “chân ướt chân ráo” vào nghề thì có thể các bạn sẽ không đủ sức để nắm bắt, tiếp thu hết nội dung thầy giảng, nhất là môn “Thang âm điệu thức dân ca”, “Hoà âm”…

Nhưng với các Hội viên và những người đã sáng tác rồi, nghĩa là đã có kiến thức về sáng tác, nay bổ sung thêm và hệ thống lại, thì nghe thầy giảng sẽ rất dễ hiểu, sẽ nâng cao tay nghề rất nhanh.

- Xuân Nghĩa có thể tóm tắt quá trình học và chia sẻ một chút về kinh nghiệm sáng tác của mình?

- Trước đây Nghĩa đã có học một lớp sáng tác ở Hội và song song đó là tự học. Khi mình mới viết thì cứ viết theo cảm tính riêng, bài hát có thể được công chúng đón nhận hoặc không được công nhận. Và tự mình, mình không biết đánh giá cốt lõi vấn đề nó hay ở đâu và dở ở đâu? tại sao? Qua bài giảng và những kinh nghiệm sáng tác của các thầy mình sẽ đễ dàng l‎ý giải vấn đề và tự phân tích, thẩm định tác phẩm… Cách học nhanh nhất là phải tự luyện tập, tự thực hành những điều đã học, để ghi nhận những kiến thức của thầy truyền đạt và sau đó tự nó sẽ thấm dần dần.

- Rất nhiều các nhạc sĩ trẻ không gắn kết với Hội và chắc không theo học các khóa về Mỹ học âm nhạc. Vừa qua đã có nhiều bài báo lên tiếng phê bình một kiểu viết nhạc “lôm côm, ca từ gây sốc, phản cảm… Theo Xuân Nghĩa, làm thế nào để định hướng đối với các nhạc sĩ trẻ?

- Mình không thể kêu họ tới tham dự lớp học nhưng Hội Âm nhạc và các tổ chức khác có thể mở những cuộc thi viết, đề tài của những cuộc thi cũng có một phần định hướng thẩm mỹ cho các tác giả.

Hiện nay trong thời bình, mọi người có thể tự do làm điều mình thích, viết cái mình nghĩ. Với các nhạc sĩ trẻ, có thể vừa trẻ tuổi nghề lại trẻ tuổi đời, thì những điều họ nghĩ ra được chỉ là những điều bình thường đơn giản, thậm chí tầm thường trong cuộc sống. Họ không thể nghĩ đến những điều lớn lao sâu sắc, không nghĩ đến chuyện chính trị hay quốc gia…

Mình phản đối cách viết não tình hay viết kiểu “gây sốc” nhưng một số người vẫn viết theo một nhu cầu nào đó, theo mục đích kiếm tiền - vì viết như thế có người mua, có cung thì có cầu. Mình không thể ngăn cản họ vì họ có quyền viết cái mà họ thích.

Vừa qua, có vài phương tiện thông tin cũng đã “trao chức danh nhạc sĩ” quá sớm cho một số tác giả trẻ. Sự khẳng định “tên tuổi” một cách vội vàng khiến họ dễ bị “ngủ quên trên chiến thắng”…

Việc định hướng cho các nhạc sĩ  cũng có thể thực hiện được qua những cơ quan chức năng duyệt nội dung, cấp phép phát hành... Sở Văn hóa Thông tin có quyền không cấp phép cho các bài hát nội dung nhảm nhí, không có lợi cho cộng đồng, cho sự phát triển của xã hội…

- Cảm ơn những kiến của Chủ nhiệm CLS sáng tác trẻ Thành đoàn. Chúc cánh nhạc sĩ trẻ ngày càng có nhiều tác phẩm hay!.

• Theo Giai Điệu Xanh